Orman yangınlarında yeni tehlike: 'Alev bulutu'

Fransa ve İspanya'da etkisini sürdüren büyük orman yangınları, yalnızca aşırı sıcaklık ve kuvvetli rüzgâr nedeniyle değil, yangınların oluşturduğu 'pyrocumulonimbus' (yangın bulutu) adı verilen sıra dışı atmosfer olayıyla da büyüyor. Uzmanlara göre bu dev bulutlar, rüzgârın yönünü aniden değiştirebiliyor, yıldırım üreterek kilometrelerce uzakta yeni yangınlar başlatabiliyor ve söndürme çalışmalarını büyük ölçüde etkisiz hale getirebiliyor.

Yangın kendi hava sistemini oluşturuyor

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ertuğrul Bilgili, pyrocumulonimbus oluşumunu, "Yangının kendi hava sistemini oluşturması" olarak tanımlıyor. Aşırı sıcak hava, duman, kül ve nemin atmosferin üst katmanlarına yükselmesiyle oluşan bu bulutlar, yangının davranışını öngörmeyi son derece zorlaştırıyor.

Fransa'nın Bordeaux çevresindeki yangında görülen yangın bulutunun, ülkede ilk kez kaydedildiği belirtilirken, uzmanlar bu olayın yangının yönünü ve şiddetini kısa sürede değiştirebildiğine dikkat çekiyor.

Müdahale güçleşiyor

Yangın bulutları yalnızca duman oluşturmuyor. Güçlü hava akımları nedeniyle rüzgârın yönü ve şiddeti aniden değişebiliyor, yangından kopan kor parçaları kilometrelerce uzağa taşınarak yeni yangınların başlamasına neden olabiliyor. Bulut içinde oluşan yıldırımlar da ana yangından bağımsız yeni yangın odakları oluşturabiliyor.

Prof. Dr. Bilgili, bu tür yangınların klasik söndürme yöntemleriyle kontrol altına alınmasının çoğu zaman mümkün olmadığını belirterek, bu aşamada kara ve hava araçlarıyla doğrudan müdahalenin hem sonuç vermediğini hem de ekipler açısından ciddi risk oluşturduğunu ifade ediyor.

Uzmanlara göre bu tür olaylarda öncelik, yangının davranışını bilimsel modellerle takip etmek, güvenli bölgelerde savunma hatları oluşturmak ve can kaybını önlemek olmalı.

Öncelik can güvenliği

Fransız yetkililer de bazı bölgelerde doğrudan söndürme yerine yerleşim alanlarını korumaya yönelik savunma stratejisi uyguluyor. Tahliyeler hızlandırılırken, yangının kontrol altına alınabilmesi için hava koşullarının değişmesi veya alevlerin yanıcı örtünün bulunmadığı alanlara ulaşması bekleniyor.

Türkiye için de uyarı

Prof. Dr. Bilgili, pyrocumulonimbus olayının Türkiye'de de görülme ihtimalinin yüksek olduğunu vurguluyor. Uzun süren kuraklık, aşırı sıcaklık, düşük nem ve kuvvetli rüzgârın yanı sıra ormanlarda artan yanıcı madde birikimi, büyük yangın riskini artırıyor.

Akdeniz ve Ege bölgeleri en yüksek riskli alanlar olmayı sürdürürken, Orta ve Batı Karadeniz'in iç kesimlerinin de iklim değişikliği ve kuraklık nedeniyle daha hassas hale geldiği belirtiliyor.

Uzmanlar, yangınlarla mücadelede yalnızca hızlı müdahalenin yeterli olmadığını, ormanlardaki yanıcı madde yükünün azaltılması, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve riskli bölgelerde yaşayan vatandaşların olası tahliyelere karşı bilinçlendirilmesinin büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.

Fransa'nın güneyinde sıcaklıkların 38 dereceye ulaşmasının beklendiği yangınlarda şu ana kadar iki kişi yaşamını yitirirken, 75 kişi yaralandı. Bilim insanları ise iklim değişikliğinin aşırı sıcak hava dalgaları ve büyük orman yangınlarını daha sık ve daha yıkıcı hale getirdiği uyarısını yapıyor.